Cijfers liegen niet!

Het EenVandaag Opiniepanel

Journalisten hebben de peiling al heel lang geleden ontdekt als een makkelijke manier van nieuws maken. Met geringe inspanning elke zoveel tijd verzekerd van een 'actueel nieuwsitem'. Hoe fijn is dat!?

Nou, niet zo fijn, want die notoir onbetrouwbare opiniepeilingen kunnen aanzetten tot 'strategisch stemmen' en daarmee de verkiezingsuitslag beïnvloeden.

Nooit 100 procent betrouwbaar

Uitgebrachte stem. Copyright © Robbetje®.

In tegenstelling tot wat je wellicht altijd hebt gedacht, geeft geen enkele opiniepeiling als resultaat: "Als er vandaag verkiezingen zouden zijn haalt de PVV 35 zetels." Peilingen zijn namelijk nooit 100 procent betrouwbaar en om precies die reden zal een beetje peiler altijd de zogenaamde foutmarge vermelden. En dan ziet de uitslag er plots heel anders uit: "Als er vandaag verkiezingen zouden zijn, dan kunnen we met een zekerheid van 95 procent zeggen dat de PVV tussen de 31 en 39 zetels zal halen." Serieuze nieuwsmedia publiceren die foutmarge altijd. Maar waarom doet bijvoorbeeld EenVandaag dat dan nooit? Dat vroeg ik de betrokkenen...

Uitgebrachte stem. Copyright © Robbetje®.

GfK (het onderzoeksbureau van EenVandaag), Gijs Rademaker (opiniepeiler en presentator van EenVandaag) en Gerty Lensvelt-Mulders (hoogleraar/methodoloog en lid van de Raad van Advies van het EenVandaag Opiniepanel) reageerden niet. Rozemarijn Lubbe (als politicoloog en onderzoeker verbonden aan het EenVandaag Opiniepanel) reageerde met: "We kijken daar zelf wel naar. Zijn bezig met vernieuwing app/site en daar wordt het meegenomen."

Jelke Bethlehem (hoogleraar in de survey-methodologie, net als Lensvelt-Mulders lid van de Raad van Advies van het EenVandaag Opiniepanel en strijder tegen "flutonderzoek") antwoordde: "Dat was ooit een beslissing van de programmamakers." Om vervolgens na enig aandringen te reageren met: "Ik ga deze discussie verder niet voeren." Het bleef dus gissen naar het waarom.

Ze hébben helemaal geen nieuws!

Nou kan ik flauw doen en zeggen dat Gijs Rademaker historicus is. Alfa dus. En dat alfa's, gamma's en statistiek niet altijd een gelukkige combinatie vormen (op een faculteit als psychologie bijvoorbeeld, richt statistiek elk jaar een groot bloedbad onder eerstejaarsstudenten aan). Maar ik vermoed dat er iets anders aan de hand is. Als EenVandaag altijd netjes, zoals het hoort, de foutmarges zou publiceren, dan kan zomaar duidelijk worden dat het programma eigenlijk helemaal geen nieuws hééft. Kijk maar...

Als de PVV vandaag 35 zetels haalt (in werkelijkheid: tussen de 31 en 39) en twee weken eerder 32 zetels (in werkelijkheid: tussen de 28 en 36), dan is er helemaal geen sprake van een 'gestage groei' van de aanhang van Wilders. Afgaande op de overlappende foutmarges van beide uitslagen, kan het aantal PVV-stemmers namelijk zowel zijn toe- als afgenomen. Of gelijk gebleven.

En voordat je nu denkt: "Mathematisch geneuzel van een autistische cijferfetisjist..." Bij de verkiezingen van 2012 haalden PvdA, SP en VVD respectievelijk 38, 15 en 41 zetels. De peiling van Eenvandaag/Intomart GFK had resp. 34, 22 en 35 zetels voorspeld. De peilers zaten er dus resp. 11, 47 en 15 procent naast.

Ga gewoon lekker de hond uitlaten

Je zou dus inderdaad zomaar gaan denken dat EenVandaag het al die jaren gewoon heeft vertikt om die foutmarges te vermelden! Omdat dan voor iedereen duidelijk zou zijn geworden dat de items van het actualiteitenprogramma helemaal geen nieuwswaarde hadden. Met als gevolg dat de redactie weer op zoek moest naar écht nieuws en niet meer elke zoveel tijd kon terugvallen op gemakkelijk want zelfgemaakt 'nieuws'.

Om precies die reden zouden trouwens politici, álle politici (ja, óók de politici die op 'winst' staan in de peilingen), dat EenVandaag Opiniepanel eigenlijk lekker links of desnoods rechts moeten laten liggen. In ieder geval totdat Gijs, zoals prof. Jelke en onderzoeker Rozemarijn mij beloofden, netjes de foutmarges vermeldt. Dan gaat het studiogesprek tenminste ergens over.

Blije hond. Copyright © Robbetje®.
Blije hond. Copyright © Robbetje®.

Of dat ook gaat gebeuren? Waarschijnlijk niet. Die politici komen altijd braaf opdraven. Omdat ze bijna allemaal, net als Gijs Rademaker, rechten of geschiedenis hebben gestudeerd? Of speelt een milde narcistische persoonlijkheidsstoornis hen wellicht parten? Wie het weet mag het zeggen (check vooraf het twitteraccount van de betreffende man of vrouw). Maar denk in ieder geval nog eens aan de foutmarge als je binnenkort de programmamakers van EenVandaag druk in de weer ziet met flitsende, beeldvullende taart- en staafdiagrammen. En ga dan gewoon, hè ja, lekker, een kop koffie zetten. Of samen met de hond een frisse neus halen...

Publicatiedatum: 31 oktober 2016.

Naschrift

Nou, dat werd tijd! Op 16 maart 2021, aan de vooravond van de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, komt EenVandaag eindelijk met onzekerheidsmarges op de proppen.

Gijs Rademaker: "Een zetelpeiling heeft altijd onzekerheden. (...) Als we zeggen dat de VVD bijv. op 35 zetels staat, kunnen dat er ook 33 of 37 zijn. Zo breed is dus die marge. En bij kleine partijtjes is die marge ongeveer plus of min 1 zetel." Om daar nog aan toe te voegen: "Deze slotpeiling is géén voorspelling van de einduitslag van morgen."