Cijfers liegen niet!

Het Centraal Planbureau

Het CPB werd in 1945 opgericht om een rol te spelen bij de naoorlogse wederopbouw van Nederland. Die wilde men namelijk niet alleen overlaten aan de vrije markt. Het bureau is het geesteskind van econoom en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen (1903-1994). En in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden: het Centraal Planbureau heeft nooit aan planning gedaan.

5 000 regels en 2 600 vergelijkingen

Personal computer. Copyright © Robbetje®.

Maar wat doet het CPB dan wél? Nou, het rekent onder andere de miljoenennota's van het kabinet en de verkiezingsprogramma's van politieke partijen door. Daarvoor gebruikt het bureau een 'monstermodel', een computerprogramma dat 5 000 regels code en 2 600 wiskundige vergelijkingen telt. Volgens het CPB geeft het de relaties tussen de Nederlandse macro-economische factoren (zoals economische groei, inflatie, rente, etc.) weer. Ter vergelijking: het allereerste model dat het CPB gebruikte stamde uit de jaren '30 en was slechts 24 vergelijkingen groot.

Personal computer. Copyright © Robbetje®.

Op de rekenmeesters van het CPB was en is altijd veel kritiek. Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie en tussen 2005 en 2008 lid van de Raad van Economisch Adviseurs (het eigen 'mini-CPB' van de Tweede Kamer) in de Volkskrant: "Alleen in Nederland wordt nog zoveel waarde aan dit soort doorrekeningen gehecht." Volgens Eijffinger bedrijft het CPB dan ook "schijnwetenschap".

Een voorspelfout van 1,1 procent

Economische groei. Copyright © Robbetje®.

De econometristen van het CPB geven trouwens ruiterlijk toe dat ze het mis kunnen hebben. Johan Verbruggen, tot september 2011 hoofd afdeling Conjunctuur van het CPB: "De absolute voorspelfout blijkt 1,1 procent te zijn. Dat wil zeggen: als de economische groei op 2 procent per jaar wordt geschat, dan kan het ook 0,9 of 3,1 procent worden." Om daar direct aan toe te voegen: "We leren voortdurend. Ons model is nooit af."

Economische groei. Copyright © Robbetje®.

Verbruggen baalt dan ook als een stekker van het cijferfetisjisme van politici en publiek: "Altijd dat geneuzel over tienden van procenten!" Hoogleraar economie Rick van der Ploeg valt hem daarin bij: "Misschien moeten we de klanten van het Centraal Planbureau eens een cursus geven hoe met economische modellen om te gaan."