"Cijfers liegen niet!" - Onweer (2 van 2).

Vooral op een broeierige zomeravond kunnen in sterk stijgende luchtstromingen stevige buien ontstaan. Meestal is het bovenste deel van zo'n wolk positief en het onderste deel negatief geladen. Hoe een onweerswolk elektrisch geladen raakt is niet helemaal duidelijk: er zijn wel 10 verschillende theorieën. Elke theorie heeft het over uiteenvallende of langs elkaar schurende waterdruppels en/of ijskristallen.

Enfin, als het spanningsverschil nou maar hoog genoeg oploopt, soms tot wel 300 miljoen volt, komt het tot een ontlading (zie figuur 1). De luchtmoleculen ioniseren dan langs een smal pad en daarbij komt energie in de vorm van licht vrij: bliksem!

Gelijktijdig wordt de lucht rondom de bliksemschicht zó snel opgewarmd, tot wel 10 000 graden Celsius, dat die lucht sterk uitzet. Er vindt dan een soort explosie plaats: donder!

Figuur 1.
Een sterke luchtstroming naar boven doet de lucht afkoelen. De vorming van regendruppels en/of ijskristallen (= condensatie) geeft de onweerswolk een elektrische lading. Als het spanningverschil hoog genoeg is opgelopen vindt er ontlading plaats.

Eén bliksemschicht kan meer dan 40 afzonderlijk flitsen tellen. Daarom lijkt het soms net alsof de bliksemschicht langere tijd blijft staan. De meeste bliksems bereiken trouwens nooit de grond: ze ontladen in of tussen de wolken. "Het weerlicht", zeggen we dan. Meteorologen spreken van "een wolkontlading".

Een bliksemschicht zie je vrijwel onmiddellijk, maar de bijbehorende donderslag laat wat langer op zich wachten. Dat komt natuurlijk omdat licht véél sneller is dan geluid. Licht legt zo'n 300 000 000 meter per seconde af, geluid (afhankelijk van o.a. temperatuur en luchtvochtigheid) ongeveer 340 meter per seconde. Het is dus vrij eenvoudig om je afstand tot een onweersbui te berekenen: tel het aantal seconden dat verstrijkt tussen het zien van de flits en het horen van de donder en vermenigvuldig dat met 340 meter (zie figuur 2).

Nu weet je ook meteen waarom onweer 'rommelt'. Omdat niet elk deel van een bliksemschicht even ver van je verwijderd is (bliksems kunnen een lengte van wel 100 km bereiken), komt het geluid van één ontlading vaak verspreid over enkele seconden bij je aan.

Als bijvoorbeeld het verste deel van een bliksemkanaal 7 km en het meest nabije 4 km van je verwijderd is, zal het rommelen van de donder zo'n (7 - 4) x 3 = 9 seconden aanhouden (zie figuur 3). Echo's kunnen dat effect nog versterken.

Figuur 3.
De eerste donderslag bereikt je 12 seconden na het zien van de bliksem (bovenste tabel). Het rommelen houdt vervolgens 9 seconden aan en stopt na 21 seconden (onderste tabel).

Iedereen weet dat bliksem graag inslaat op hoge gebouwen. Moderne televisietorens, met een hoogte van minimaal 120 m, worden gemiddeld wel 10 keer per jaar getroffen! Dat komt omdat bergen en hoge torens, vanwege het extra grote spanningsverschil met de onweerswolk, het natuurlijke ontladingsproces versnellen.

Als een onweersbui minder dan 3 km (zeg maar: 9 tellen) van je is verwijderd, is het oppassen geblazen. Als je haren overeind gaan staan, of als je een sissend of knetterend geluid hoort, is de situatie zelfs levensgevaarlijk en moet je onmiddellijk een veilig heenkomen zoeken!

In huis of in de auto ben je veilig. Blijf binnenshuis wel weg van ramen, zolders en metalen constructies. Als je in een auto zit, draai dan de raampjes dicht. Een auto kan na een eventuele blikseminslag géén gevaarlijke elektrische lading vasthouden. Het is dus niet nodig om de auto te ontladen.

Iedere dag een "Weetje van de dag".
Abonneer je nu op de mailinglist van Cijfers.net. Gratis!

Open terrein is altijd gevaarlijk. Als je niet kunt schuilen, ga dan diep gehurkt zitten en zet je voeten tegen elkaar. Ga niet plat op de grond liggen en ga nóóit schuilen in een tent of onder of vlakbij mogelijke inslagpunten zoals alleenstaande of hoge bomen. Oh ja, en zwemmen tijdens een onweersbui laat je natuurlijk ook wel uit je hoofd.

Maar is al dat natuurgeweld dan misschien nog ergens goed voor? Zou bliksem bijvoorbeeld een schone en gratis energiebron voor de mensheid kunnen zijn? Nou, nee. Zelfs als je alle bliksemenergie van de wereld zou kunnen 'vangen', dan levert je dat slechts 500 megawatt op. Dat komt overeen met het vermogen van een kleine elektriciteitscentrale. Nauwelijks de moeite waard dus...